تک فرزند
همچنین ببینید: مشاجره، تقسیم کردن و به اشتراک گذاشتن
سؤال
«گاهی من و همسرم احساس خیلی بدی داریم که دخترمان را بدون خواهر و برادر و در خانه‌ای با دو بزرگسال پرمشغله بزرگ می‌کنیم.احساس می‌کنیم خانه بیش از حد بزرگسال‌محور است و شور و نشاط و انرژی کودکانه کافی ندارد.از طرف دیگر، گاهی می‌ترسم که بیش از حد روی او تمرکز و انرژی بگذاریم.
چطور می‌توانم به تک‌فرزندمان کمک کنم که احساس کند یک کودک است، نه اینکه او را لوس کنیم، و دوران کودکی‌اش را سرشار از شگفتی و لحظات خودجوش و هیجان‌انگیز کنیم؟»
پاسخ
لوس، مغرور، رئیس‌مآب، خودخواه، ناسازگار، تنها و نق‌نقو.
اینها فقط چند کلمه‌ای هستند که مردم اغلب برای توصیف تک‌فرزندها استفاده می‌کنند.
اما آیا این توصیف‌ها درست هستند؟و اگر درست باشند، آیا تک‌فرزند شما واقعاً محکوم است که چنین سرنوشتی داشته باشد؟
طبق جدیدترین پژوهش‌ها، خوشبختانه پاسخ منفی است. پژوهش‌های جدید بیشتر کلیشه‌ها و باورهای قدیمی درباره تک‌فرزندها را رد کرده‌اند و تصویری بسیار دقیق‌تر و مثبت‌تر از آنها ارائه می‌دهند؛ تصویری که باید باعث آرامش خاطر والدین شود.
در اینجا فقط چند مورد از یافته‌های جدید را می‌بینید:
تک‌فرزندها در زمینه پیشرفت و هوش ظاهراً مزیت قابل‌توجهی دارند.
یک پژوهش بیست‌ساله نشان داد تک‌فرزندها معمولاً سطح تحصیلات بالاتر، نمرات آزمون بهتر، دایره واژگان گسترده‌تر و میزان موفقیت بیشتری دارند.
پژوهش‌ها همچنین نشان می‌دهند که در بیشتر موارد، تک‌فرزندها بزرگسالانی شاد می‌شوند، رابطه نزدیک‌تری با والدین خود دارند و نسبت به کودکانی که خواهر و برادر دارند، لزوماً خودخواه‌تر، تنها‌تر یا ناسازگارتر نیستند.
در واقع، مجموعه‌ای از پژوهش‌ها نشان داده است که تک‌فرزندها نسبت به کودکانی که ترتیب تولد دیگری دارند، نه رئیس‌مآب‌تر هستند و نه لوس‌تر.
صدها یافته پژوهشی نشان می‌دهد که تک‌فرزندها در واقع تفاوت زیادی با همسالان خود ندارند.
البته بعضی مسائل ممکن است برای تک‌فرزندها چالش‌های خاصی ایجاد کند، اما راهکارهای ساده‌ای وجود دارد که به آنها کمک می‌کند بهترین رشد ممکن را داشته باشند. در اینجا چند مورد از آنها را می‌بینید:
تربیت تک فرزندها
تک فرزندتان را از تخت سلطنت پایین بیاورید
تک‌فرزندها از نظر عزت‌نفس مزیت بزرگی دارند، زیرا تمام توجه و عشق شما را دریافت می‌کنند.
در نتیجه، ممکن است در معرض این خطر باشند که کمی احساس کنند همه‌چیز حق آنهاست؛ چیزی که از نظر همسالان بسیار ناخوشایند است.
بنابراین مراقب باشید کودک خود را همیشه در مرکز صحنه قرار ندهید یا این تصور را در او ایجاد نکنید که دنیا حول محور او می‌چرخد؛ حتی اگر از نگاه شما واقعاً چنین باشد!
به فرزندتان کمک کنید به دیگران نیز فکر کند
از آنجا که تک فرزندها زمان زیادی را تنها یا در کنار بزرگسالان می‌گذرانند، ممکن است در ذهنیت «من، من، من» گرفتار شوند.
پس راه‌هایی پیدا کنید که به کودک کمک کند به دیگران نیز فکر کند.
برای او حیوان خانگی بگیرید و سپس مسئولیت مراقبت از آن را بر عهده خودش بگذارید.کارهای خیرخواهانه را به‌صورت خانوادگی انجام دهید؛ مثلاً برای همسایه تنهایی که در خانه کناری زندگی می‌کند شیرینی درست کنید، در رنگ‌آمیزی پناهگاه افراد بی‌خانمان کمک کنید یا از طریق گروه مذهبی خود به یک کودک کوچک‌تر درس بدهید.
این کارها به کودک فرصت می‌دهد شادی کمک کردن به دیگران را تجربه کند.
از آنجا که تک‌فرزندها معمولاً مجبور نیستند برای شنیده شدن صبر کنند، به کودک کمک کنید یاد بگیرد منتظر بماند و به حرف دیگران گوش دهد.
انتظارات خود را کمی پایین بیاورید
همه کودکان دوست دارند والدینشان را راضی کنند، اما این موضوع درباره تک‌فرزندها بیشتر است؛ زیرا آنها کاملاً آگاه‌اند که «تنها فرزند» شما هستند.
این نقش می‌تواند برای کودک سنگین باشد.
تک فرزندها معمولاً بیشتر موفقیت‌محور هستند، گرایش بیشتری به کمال‌گرایی دارند و احتمال موفقیتشان بیشتر است.
آنها معمولاً در آزمون‌های استاندارد عملکرد بهتری دارند، نمرات بالاتری می‌گیرند و مدت بیشتری در مدرسه می‌مانند.
بنابراین هر از گاهی انتظارات خود را بررسی کنید و در برابر این وسوسه مقاومت کنید که کاری را که کودک انجام داده دوباره انجام دهید یا اشتباهاتش را اصلاح کنید.
مطمئن شوید بیش از حد در کارهای او دخالت نمی‌کنید و آرزوها و انتظاراتتان برای این کودک بیش از اندازه بالا نیست.
تک فرزندها باید یاد بگیرند این‌قدر به خودشان فشار نیاورند؛ بنابراین نباید احساس کنند فشار زیادی نیز از طرف شما بر آنها وارد می‌شود.
فرصت‌هایی برای یادگیری مهارت‌های اجتماعی فراهم کنید
یک پژوهش روی بیش از بیست هزار کودک مهدکودکی نشان داد معلمان، کودکانی را که حداقل یک خواهر یا برادر داشتند، در این زمینه‌ها توانمندتر ارزیابی
می‌کردند:
- ایجاد و حفظ دوستی‌ها
- کنار آمدن با دیگران
- آرام کردن و کمک کردن به دیگران
- بیان مثبت احساسات
- نشان دادن حساسیت نسبت به دیگران
این به این معنا نیست که برای تقویت مهارت‌های اجتماعی کودک خود باید حتماً فرزند دوم داشته باشید.
اما به این معناست که باید فرصت‌هایی برای حضور کودک در کنار کودکان دیگر ایجاد کنید تا بتواند این ویژگی‌های مربوط به دوستی و روابط اجتماعی را یاد بگیرد.
بازی با دوستان، گروه‌های بازی، همکاری در نگهداری از کودکان، پیشاهنگی، گروه‌های مذهبی، دورهمی‌های خانوادگی با پسرعموها و دخترعموها و سایر بستگان، تعطیلات با دوستان، بازی با کودکان محله، تی‌بال، اردوهای تابستانی، باشگاه‌های پسران و دختران و مهمانی‌های شبانه، فقط تعدادی از گزینه‌های مختلفی هستند که باید به آنها توجه کنید.
به فرزندتان حل تعارض را یاد بدهید
تک‌فرزندها اغلب در حل اختلاف، مقابله با شوخی‌ها و اذیت کردن دیگران، مذاکره و سازش کردن مشکل دارند؛ زیرا خواهر و برادری ندارند که در درگیری‌های روزمره این مهارت‌ها را با آنها تمرین کند.
سعی نکنید باتک فرزندتان بیش از حد محتاط و محافظه‌کارانه رفتار کنید.
راه‌هایی پیدا کنید که به او کمک کند اختلاف‌ها را حل کند و درباره موضوعات حساس مذاکره و سازش کند تا این مهارت‌ها را برای رویارویی با دنیای واقعی داشته باشد.
عمداً ــ البته به شکلی سرگرم‌کننده ــ گاهی او را دست بیندازید تا یاد بگیرد بتواند به خودش بخندد.
درگیر این باور افسانه‌ای نشوید که هرگز نباید جلوی فرزندتان با هم اختلاف‌نظر داشته باشید.
من نمی‌گویم جلوی کودک دعوای شدید راه بیندازید؛ اما از همسر یا شریک تربیتی خود بخواهید به شما کمک کند تا به کودک نشان دهید چگونه می‌توان بدون بی‌احترامی با یکدیگر اختلاف‌نظر داشت.
اجازه دهید فرزندتان مسیر خودش را بسازد
مطمئن شوید از این تنها فرزند انتظار ندارید چون تنها فرزند شماست، شما را «کامل» کند.
در عوض، درباره استعدادها، علایق، اشتیاق‌ها، شخصیت و خلق‌وخوی منحصربه‌فرد او فکر کنید.
سپس به فعالیت‌ها و علایقی که در حال حاضر دارد نگاه کنید.
آیا این فعالیت‌ها با طبیعت واقعی او هماهنگ هستند؟
آیا باعث رشد استعدادها و توانایی‌های منحصربه‌فردش می‌شوند؟
یا بیشتر با چیزهایی هماهنگ هستند که شما امیدوارید او دوست داشته باشد، یا با استعدادها، توانایی‌ها، مهارت‌ها و خاطرات خود شما ارتباط دارند؟
به فرزندتان کمک کنید فردی مستقل و دارای مسیر خودش شود.
او حق دارد چنین باشد.
چه یک فرزند داشته باشید و چه چند فرزند، راز اصلی فرزندپروری همیشه یک چیز است:
با هر فرزند طوری رفتار کنید که انگار تک فرزند شماست.
