مقالات مشاوره ای
طلاق
ببینید: خشم، برقراری ارتباط، افسردگی، سوگ، رقابت میان خواهر و برادرها، استرس
مشکل
علائم هشداردهنده
احساس خشم، خیانت، عذاب وجدان، رهاشدگی و اندوه شدید.
تغییری که باید به‌دنبال آن باشیم
کودک یاد می‌گیرد که احساساتش طبیعی هستند، درک می‌کند که طلاق چه تأثیری بر او خواهد گذاشت و مهارت‌هایی را برای کنار آمدن با یک تغییر بزرگ و جدید در زندگی خانوادگی خود به دست می‌آورد.
سؤال:
من پدری هستم که از همسرم جدا شده‌ام و سه فرزند چهار، هشت و دوازده‌ساله دارم. هر آخر هفته بچه‌ها پیش من هستند، اما در روزهایی که کنارشان نیستم، چطور می‌توانم همچنان در زندگی‌شان حضور داشته باشم؟
پاسخ:
پژوهش‌ها نشان می‌دهند که حضور مستمر و مثبت والد در زندگی کودک، بهترین راه برای کمک به او جهت سازگار شدن با طلاق است.
در واقع، کودکانی که والدینشان از یکدیگر جدا شده‌اند، اگر پدرشان در انجام تکالیف به آنها کمک کند، از آنها حمایت عاطفی داشته باشد و به مشکلاتشان گوش بدهد، معمولاً پیشرفت تحصیلی بهتری دارند و مشکلات رفتاری کمتری نشان می‌دهند.
چرا باید تغییر ایجاد کنیم؟
یکی از پراسترس‌ترین اتفاقات زندگی یک کودک، شنیدن خبر طلاق پدر و مادر است؛ تنها مرگ یکی از والدین در رتبه‌ای بالاتر از آن قرار می‌گیرد.
بااین‌حال، در یک نظرسنجی از مجله Parenting، ۸۱ درصد والدین معتقد بودند زوجی که در زندگی مشترک خود احساس خوشبختی نمی‌کنند، نباید صرفاً به خاطر سن کودک منتظر بمانند و طلاق را به تعویق بیندازند.
تقریباً ۴۰ درصد از همه کودکان، پیش از رسیدن به ۱۸ سالگی، در معرض طلاق والدین خود قرار می‌گیرند.
تأثیر طلاق بر این کودکان به عوامل متعددی بستگی دارد؛ از جمله:
- سن و جنسیت کودک؛ به نظر می‌رسد نوجوانان و پسران بیشترین آسیب را متحمل می‌شوند.
- وجود تغییرات و آشفتگی‌های دیگری در زندگی کودک، مانند تغییر خانه یا مدرسه.
- میزان درگیر شدن کودک در اختلافات و درگیری‌های والدین.
- کیفیت رابطه‌ای که کودک با هر یک از والدین داشته است.
- خلق‌وخو و ویژگی‌های شخصیتی کودک.
- شدت درگیری و تعارض میان والدین، چه پیش از طلاق و چه پس از آن.
من قرار نیست به شما بگویم که باید در کنار هم بمانید یا از یکدیگر جدا شوید. اینها تصمیم‌هایی مربوط به بزرگسالان هستند و شما باید آنها را با دقت بررسی و ارزیابی کنید.
نگرانی من فقط درباره این است که کودکان شما چگونه با این شرایط کنار بیایند و این موضوع باید مهم‌ترین نگرانی شما نیز باشد.
بدون شک این دوران برای فرزندان شما دوره‌ای دشوار خواهد بود؛ اما اینکه شما و همسرتان چگونه پیش از جدایی، هنگام جدایی و پس از آن با فرزندانتان صحبت می‌کنید، تأثیر بسیار زیادی بر وضعیت آنها، هم در زمان حال و هم در آینده، خواهد داشت.
این بخش برخی از معتبرترین و اثبات‌شده‌ترین راهکارهایی را ارائه می‌کند که می‌توانند به فرزندان شما کمک کنند با طلاق کنار بیایند و آثار منفی آن را تا حد زیادی کاهش دهند.
نشانه‌ها و علائم
اگرچه هر کودک واکنش متفاوتی نشان می‌دهد، اما انتظار بروز علائم زیر در کودکان طلاق رایج است:
- خشم: سرپیچی، همکاری نکردن، امتناع از انجام خواسته‌ها، زود از کوره در رفتن و رفتارهای تکانشی.
- شرم: خجالت کشیدن از طلاق یا خجالت کشیدن از اینکه دیگران او را در کنار شما ببینند.
- اضطراب: استرس، تنش، مشکل در خواب و کابوس‌های شبانه.
- تغییر در روابط با همسالان: کناره‌گیری از دوستان و همسالان، افزایش درگیری با آنها یا پناه بردن به خانه دوستان.
- کاهش مراقبت از خود: نامرتب شدن ظاهر، به‌هم‌ریختگی شدید اتاقی که قبلاً مرتب بوده یا رعایت نکردن بهداشت فردی.
- وابستگی: چسبیدن بیش از حد به والدین، نپذیرفتن اینکه شما از جلوی چشمش دور شوید و بازگشت به رفتارهای مربوط به سنین پایین‌تر.
- مشکلات تحصیلی: مشکل در مدرسه، افت عملکرد یا نمرات و دشواری در تمرکز.
- تعارض میان والد و کودک: آسیب دیدن رابطه شما با کودک و سرزنش یا انتقاد از یکی از والدین.
- تغییر نگاه به زندگی: نارضایتی، احساس خیانت یا طردشدگی و بدبین شدن نسبت به مفهوم ازدواج.
- عزت‌نفس پایین: احساس بی‌ارزش بودن و گفتن جملاتی درباره اینکه من احمق هستم یا من مهم نیستم.
- غم و اندوه: احساس عمیق فقدان، گریه یا هق‌هق مکرر و افسردگی.
به این نکته توجه کنید!
اگر غم یا خشم شدید کودک شما بیش از سه هفته ادامه پیدا کند یا بر بخش‌های دیگر زندگی او، مانند مدرسه، روابط با همسالان یا سایر روابط خانوادگی، تأثیر بگذارد، باید کمک تخصصی بگیرید.
همچنین اگر کودک دچار مشکلات خواب یا غذا خوردن شود، به نظر برسد افسرده شده است، رفتارهای مخالفت‌آمیز یا سرکشانه پیدا کند، ترس‌های غیرمنطقی یا رفتارهای وسواسی از خود نشان دهد یا شروع به انجام رفتارهای پرخطر کند، باید برای دریافت کمک اقدام کنید.
این دوره برای همه اعضای خانواده دشوار است، اما متخصصان آموزش‌دیده‌ای وجود دارند که می‌توانند شما را راهنمایی کنند و راهکارهایی برای برقراری دوباره ارتباط و کمک به کودکان برای کنار آمدن با شرایط در اختیارتان قرار دهند.
اگر احساس می‌کنید به کمک نیاز دارید، حتماً کمک بگیرید.
گام اول: مداخله زودهنگام
زندگی خودتان را مدیریت کنید
مهم‌ترین عامل پیش‌بینی‌کننده اینکه کودکان چگونه با استرس ناشی از طلاق کنار می‌آیند، نحوه برخورد والدین با طلاق است.
فرزند شما در روزها، هفته‌ها و ماه‌های آینده، به‌ویژه زمانی که شرایط دشوار می‌شود، شما را با دقت زیر نظر خواهد داشت تا ببیند شما چگونه با این شرایط کنار می‌آیید.
غذای متعادل بخورید، برای کاهش استرس ورزش کنید، برای خودتان یک شبکه حمایتی ایجاد کنید و اگر برای عبور از این دوره به مشاوره نیاز دارید، از مشاور کمک بگیرید.
هرچه بیشتر از خودتان مراقبت کنید، بهتر می‌توانید از فرزندتان مراقبت کنید.
واقع‌بین باشید
پژوهش‌ها درباره اینکه کودکان چگونه با طلاق کنار می‌آیند، نتایج بسیار متفاوتی نشان داده‌اند؛ بنابراین نمی‌توان دقیقاً پیش‌بینی کرد که فرزندان شما چه واکنشی نشان خواهند داد.
با این آگاهی وارد این مرحله شوید که فروپاشی خانواده از نظر عاطفی بر فرزندان شما تأثیر خواهد گذاشت.
درباره آثار طلاق مطالعه کنید و از متخصصان آموزش‌دیده مشورت بگیرید.
تصمیم‌های خود را تنها بر پایه اطلاعات معتبر و درست بگیرید تا بتوانید به فرزندانتان کمک کنید با آثار منفی کوتاه‌مدت و بلندمدت طلاق کنار بیایند.
فرزندان خود را در اولویت قرار دهید
هر کاری از دستتان برمی‌آید انجام دهید تا جلوی فرزندانتان با یکدیگر بحث و دعوا نکنید.
درگیری و مشاجره یکی از دلایل اصلی دشوار بودن طلاق برای کودکان است.
با خودتان عهد کنید ــ حتی اگر این تعهد فقط از طرف شما باشد ــ که درباره والد دیگر فرزندتان بدگویی نکنید.
این به این معنا نیست که باید تصویری غیرواقعی و بیش از حد مثبت از والد دیگر ارائه دهید؛ بلکه فقط به این معناست که به واقعیت‌ها پایبند بمانید و قضاوت‌های شخصی خود را کنار بگذارید.
همچنین از فرزندتان به‌عنوان پیام‌رسان برای انتقال مشکلات مالی یا مسائل مربوط به همسر سابقتان استفاده نکنید.
رفتار محترمانه و مدنی داشته باشید!
هر احساسی که نسبت به همسر سابقتان دارید، او همچنان والد فرزند شماست.
زمان و مکان مناسب برای گفتن خبر را برنامه‌ریزی کنید
وقتی تصمیم به جدایی یا طلاق گرفتید، زمانی را برای گفتن این موضوع به فرزندانتان تعیین کنید که کمی پیش از آن باشد که آنها خودشان متوجه تغییرات شوند.
تا زمانی که مراحل قانونی طلاق تقریباً به پایان رسیده و قرار است اسناد امضا شوند، صبر نکنید.
با والد دیگر کودک درباره اینکه چه چیزی باید گفته شود، هماهنگ کنید.
این خبر باید از طرف هر دوی شما مطرح شود و همه فرزندان در آن جلسه حضور داشته باشند تا همه آنها خبر را هم‌زمان بشنوند.
نگرانی‌های کودک را از قبل پیش‌بینی کنید
زمان بگذارید و نگرانی‌های فرزندتان را ــ حتی اگر از نظر شما کوچک یا بی‌اهمیت به نظر برسند ــ پیش‌بینی کنید تا هنگام اعلام تصمیم، پاسخ مناسبی برای آنها داشته باشید.
این کار می‌تواند بخشی از اضطراب کودک درباره این تغییر بزرگ را کاهش دهد.
نگرانی‌های معمولی که نیاز به پاسخ دارند، عبارت‌اند از:
زندگی:
من، مامان، بابا و خواهر و برادرهایم کجا زندگی خواهیم کرد؟ آیا دو خانه جداگانه خواهم داشت؛ یکی با مامان و یکی با بابا؟ آیا مجبوریم اسباب‌کشی کنیم؟ آیا باید طرف یکی از شما را بگیرم؟ آیا مجبورم به
دادگاه بروم؟ می‌توانم بابا را ببینم؟ می‌توانم با مامان صحبت کنم؟
خواهر و برادرها:
آیا همچنان با هم خواهیم بود؟ آیا این یعنی باید بچه‌های نامادری جدیدم را جای خواهرهایم داشته باشم؟
تعطیلات:
در تعطیلات یا روز تولدم همه با هم خواهیم بود؟ باید به خانه چه کسی بروم؟
مدرسه:
آیا باید به مدرسه جدیدی بروم؟ چه کسی من را به مدرسه می‌برد؟ چه زمانی باید مدرسه جدید را شروع کنم؟ چه کسی کارنامه‌ام را امضا می‌کند و در جلسه اولیا و مربیان شرکت می‌کند؟ معلم با چه کسی تماس می‌گیرد؟
حیوانات خانگی:
آیا می‌توانم حیوانات خانگی‌ام را نگه دارم؟ آنها کجا
زندگی خواهند کرد؟ آیا می‌توانم هر روز آنها را ببینم؟
مراقبت:
وقتی بیمار می‌شوم چه کسی از من مراقبت می‌کند؟ چه کسی به من غذا می‌دهد و لباس‌هایم را آماده می‌کند؟
فعالیت‌ها:
آیا همچنان می‌توانم فعالیت‌هایم را ادامه بدهم؛ مثلاً به اردوی تابستانی بروم یا در تیم فوتبال باشم؟ چطور به کلاس پیانو یا تمرین‌هایم بروم؟
دوستان و همسالان:
آیا همچنان می‌توانم دوستانم را ببینم؟ چطور این موضوع را برایشان توضیح بدهم؟ آیا آنها مرا می‌پذیرند؟
والدین:
آیا پدر جدیدی خواهم داشت؟ آیا آن زن قرار است به خانه ما بیاید؟
با پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها ارتباط برقرار کنید
یک پژوهش مشهور ۲۵ ساله درباره کودکان طلاق نشان داد که یکی از عوامل مهمی که به کودکان کمک می‌کند پیش از طلاق، هنگام طلاق و پس از فروپاشی خانواده وضعیت بهتری داشته باشند، حمایت و ثباتی است که پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها فراهم می‌کنند.
پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌های فرزندانتان را در جریان اتفاقات قرار دهید.
تأکید کنید که به خاطر فرزندانتان به کمک آنها نیاز دارید.
درباره محل خواب و زندگی کودک کاملاً شفاف باشید
بسیار مهم است که دقیقاً مشخص باشد فرزند شما در هر یک از خانه‌ها کجا خواهد خوابید.
فراهم کردن محیطی امن و راحت، هم در خانه والد اصلی و هم در خانه والدی که کودک بخشی از زمان را با او می‌گذراند، اهمیت زیادی دارد.
در هر دو خانه، حتماً برخی وسایل آشنا وجود داشته باشد؛ مثلاً چراغ کنار تخت، یک صندلی راحتی، نقاشی روی دیوار، بالش مورد علاقه، اسباب‌بازی یا عروسک حیوانی محبوب کودک، تا کودک در هر دو خانه احساس راحتی و آشنایی داشته باشد.
برای کودکان بزرگ‌تر، مطمئن شوید که هر دو خانه محلی برای نگهداری کتاب‌ها، وسایل مدرسه، تجهیزات ورزشی، آلات موسیقی و هر وسیله دیگری که برای زندگی و فعالیت‌هایشان لازم است، داشته باشند.
گام دوم: واکنش سریع
با آرامش خبر تصمیم خود را اعلام کنید
زمانی را برای یک جلسه خانوادگی کنار بگذارید که برای همه مناسب باشد؛ نه زمانی که کودک مجبور باشد بازی خود را لغو کند یا یکی از افراد خانواده عجله داشته باشد و مجبور باشد جلسه را ترک کند.
عوامل مزاحم را حذف کنید: تلفن را از دسترس خارج کنید، تلویزیون را خاموش کنید و روی در اتاق علامتی بزنید که روی آن نوشته شده باشد: لطفاً مزاحم نشوید.
فرزندان شما حق دارند خبر جدایی یا طلاق را در فضایی آرام و بدون مزاحمت و متناسب با سطح رشد و درک خود بشنوند.
برای هر گروه سنی می‌توانید گفت‌وگو را به شکل زیر آغاز کنید:
پیش‌دبستانی:
مامان و بابا قرار است در خانه‌های جداگانه زندگی کنند. ما خیلی دوستت داریم و هر دوی ما به تو کمک می‌کنیم تا از این شرایط عبور کنی
سن مدرسه:
مامان و بابا مدت زیادی درباره اینکه چه چیزی برای خانواده‌مان بهتر است فکر کرده‌اند. ما تصمیم گرفته‌ایم که دیگر نمی‌توانیم به زندگی مشترک و ازدواجمان ادامه دهیم
پیش‌نوجوانی:
همان‌طور که می‌دانی، من و پدرت مدتی است با هم خوب کنار نمی‌آییم و از زندگی مشترکمان راضی نیستیم. سعی کردیم با کمک مشاور خانواده مشکلاتمان را حل کنیم، اما متأسفانه نتیجه‌ای نداشت. تصمیم گرفته‌ایم طلاق بگیریم و جدا از هم زندگی کنیم.
کودکان نیازی ندارند جزئیات مربوط به مسائل مالی، مسائل حقوقی یا روابط خارج از ازدواج را بدانند.
همچنین مطمئن شوید که کودک شما به‌طور اتفاقی مکالمات تلفنی شما درباره این مسائل را نیز نشنود.
متحد بمانید
اگر امکان دارد، به‌عنوان یک جبهه متحد با فرزندان صحبت کنید.هدف شما باید این باشد که تأکید گفت‌وگو بر واژه «ما» باشد:
- یک موضوعی هست که باید به شما بگوییم.
- ما همیشه کنار شما خواهیم بود.
- ما خیلی شما را دوست داریم.
- خانواده شما همیشه خانواده شما باقی خواهد ماند، حتی اگر دیگر همه ما زیر یک سقف زندگی نکنیم
تأکید کنید که اگرچه شما دو نفر دیگر نمی‌توانید با هم زندگی کنید، اما عشق شما به فرزندانتان هرگز تغییر نخواهد کرد و هر دوی شما برای همیشه به‌عنوان والدین آنها در زندگی‌شان حضور خواهید داشت.
بهتر است در طول گفت‌وگو نوبتی صحبت کنید و هرکدام یک یا دو بخش از اطلاعات را توضیح دهید.
اگر کودک ناراحت شد، هر دوی شما او را آرام کنید.
اگر کودک به اتاقش رفت، هر دوی شما نزد او بروید.
مهم‌ترین پیامی که کودکان نیاز دارند بشنوند این است که می‌توانند رابطه‌ای خوب و باکیفیت با هر دو والد خود داشته باشند و همچنان از عشق بی‌قیدوشرط شما برخوردار باشند.
اطلاعات ضروری را در اختیارشان قرار دهید
هدف این نیست که کودک را با اطلاعات بیش از اندازه غرق کنید.اطلاعات زیاد، به‌ویژه برای کودکان کوچک‌تر، گیج‌کننده خواهد بود.کودکان می‌خواهند نکات اصلی را بدانند: چه اتفاقی قرار است بیفتد و چه تغییراتی را باید انتظار داشته باشند.اطلاعات را صادقانه بیان کنید و واقعیت‌ها را متناسب با سطح درک و سن کودک توضیح دهید.
در پایان گفت‌وگو، فرزندان شما باید موارد زیر را بدانند:
- چرا این تصمیم را گرفته‌اید و چرا فکر می‌کنید این بهترین انتخاب است.
- زمان جدایی، نقل‌مکان یا طلاق.
- اینکه همه اعضای خانواده کجا زندگی خواهند کرد، به‌خصوص والدی که قرار است خانه را ترک کند.
- هر کودک با چه کسی زندگی خواهد کرد و چه کسی مسئول بخش‌های مختلف روز او خواهد بود؛ مثلاً چه کسی صبحانه آماده می‌کند، او را به رختخواب می‌برد یا به مدرسه می‌رساند.
- چگونه و تحت چه شرایطی می‌توانند والد دیگر را ببینند یا با او ارتباط داشته باشند.
از آنها بخواهید نگرانی‌ها و ترس‌هایشان را بیان کنند
هر سؤال را جدی بگیرید، حتی اگر از نظر شما بی‌اهمیت به نظر برسد، و به تک‌تک پرسش‌ها با لحنی آرام، مستقیم و واقع‌بینانه پاسخ دهید.
بعضی کودکان یک سؤال را بارها تکرار می‌کنند؛ این یکی از راه‌هایی است که آنها از طریق آن تلاش می‌کنند چیزی را که شنیده‌اند، پردازش و درک کنند.
برخی دیگر ممکن است اصلاً سؤالی نپرسند.
به فرزندانتان نشان دهید که احساساتشان برای شما جدی و مهم هستند:
«می‌دانم که ناراحتی (تنهایی، ترسیده‌ای)، اما ما از این مرحله عبور خواهیم کرد.
به آنها اطمینان دهید که تقصیری ندارند
مراقب باشید؛ کودکان اغلب تصور می‌کنند خودشان یا یکی از خواهر و برادرهایشان باعث جدایی والدین شده‌اند، به‌خصوص اگر رفتار یکی از کودکان یکی از موضوعات اصلی اختلاف میان والدین بوده باشد.
ممکن است با خودشان بگویند:
«اگر مایک بهتر رفتار می‌کرد، مامان و بابا دعوا نمی‌کردند.»
«آنها همیشه به خاطر من ناراحت بودند.»
اگر نمره‌هایم بهتر بود، آنها خوشحال‌تر می‌شدند.»
کاملاً روشن و واضح به آنها بگویید که هیچ مسئولیتی در قبال جدایی والدین ندارند و هیچ کاری از دست آنها برنمی‌آید که با انجام آن «همه‌چیز را درست کنند».
ممکن است مجبور شوید بارها به فرزندانتان اطمینان دهید که تصمیم شما هیچ ارتباطی با آنها ندارد.
برای هر واکنشی آماده باشید
اگر در ازدواج شما مشکلاتی وجود داشته، ممکن است خبر طلاق برای کودک چندان غافلگیرکننده نباشد؛ اما ممکن است برای او کاملاً شوکه‌کننده نیز باشد.
برخی کودکان از اینکه دعواها و درگیری‌ها تمام خواهد شد، احساس آرامش می‌کنند؛ برخی دیگر برای حفظ خانواده خود هر کاری انجام می‌دهند.
تأکید کنید که می‌دانید این اتفاق ناراحت‌کننده است و احساس آنها را درک می‌کنید، اما شما مدت زیادی تلاش کرده‌اید تا زندگی مشترک را حفظ کنید و مشکلات را حل کنید و در نهایت به این نتیجه رسیده‌اید که گزینه دیگری وجود ندارد.
اگر کودک به کمی فاصله و زمان برای آرام شدن نیاز دارد، این فرصت را به او بدهید.
اگر فرزندانتان عصبانی شدند، آرام بمانید و فریاد نزنید. فریاد زدن هیچ کمکی نمی‌کند.
تفاوت میان جدایی و طلاق را توضیح دهید
اگر از هم جدا می‌شوید اما هنوز تصمیم قطعی برای طلاق نگرفته‌اید، به فرزندانتان بگویید که برای مدتی از یکدیگر فاصله می‌گیرید تا روی رابطه‌تان کار کنید.
تا زمانی که شما و همسرتان کاملاً مطمئن نشده‌اید، از واژه «طلاق» استفاده نکنید.
سپس توضیح دهید که نمی‌دانید در نهایت چه اتفاقی خواهد افتاد، اما به محض اینکه خودتان اطلاعات بیشتری به دست آوردید، آنها را نیز در جریان خواهید گذاشت.
اگر تصمیم به طلاق گرفته‌اید، با لحنی آرام اما روشن و واقع‌بینانه توضیح دهید که تصمیم شما قطعی است و دیگر به زندگی مشترک بازنخواهید گشت.
به آنها زمان بدهید تا خود را با شرایط وفق دهند
توضیح دهید که دوباره به‌عنوان یک خانواده دور هم جمع خواهید شد تا درباره تغییرات صحبت کنید و نگرانی‌های آنها را بررسی کنید.
تأکید کنید که آنها می‌توانند هر زمان و درباره هر سؤالی نزد هر یک از شما بیایند.
به‌خصوص در چند روز اول، در دسترس باشید و توجه و اطمینان خاطر زیادی به آنها بدهید.
با دقت مشاهده کنید که هر یک از فرزندان چگونه با شرایط کنار می‌آید.
با مراقبان و افراد مهم زندگی کودک ارتباط برقرار کنید
با معلم، پرستار کودک، مربی مهدکودک، مشاور، مربی ورزشی یا هر فرد مهم دیگری که در زندگی فرزندانتان نقش مراقبتی دارد، صحبت کنید تا آنها نیز در جریان شرایط قرار بگیرند.
هفته‌های پیش رو ممکن است دشوار باشند؛ بنابراین از این افراد بخواهید شما را در جریان هرگونه تغییر رفتاری یا عاطفی که در کودک مشاهده می‌کنند قرار دهند و از فرزندانتان حمایت کنند.
پاسخ یکی از والدین
پدری از رینو تجربه خود را این‌گونه بیان می‌کند:
من حضانت پسرم را بر عهده داشتم، اما او مرا مسئول فروپاشی ازدواجمان می‌دانست؛ با اینکه مادرش به من خیانت کرده بود و هر دوی ما را ترک کرده و وارد رابطه جدیدی شده بود.
قسم خورده بودم حقیقت را به او نگویم و تصویر خوبی را که از مادرش داشت خراب نکنم.
او هفته‌ها حاضر نبود با من صحبت کند، اما من هر روز یادداشتی روی بالش او می‌گذاشتم و در آن می‌نوشتم که چقدر دوستش دارم.
یک روز او را دیدم که روی زمین نشسته بود و گریه می‌کرد و جعبه کوچکی روی پاهایش داشت.داشت تمام یادداشت‌هایی را که در آن جعبه نگه داشته بود می‌خواند.من حتی نمی‌دانستم که او آنها را خوانده است.او را در آغوش گرفتم و هر دو با هم نشستیم و گریه کردیم.او گفت که همیشه فکر می‌کرده خودش باعث شده مادرش بخواهد او را ترک کند و خودش باعث طلاق شده است.من واقعاً سپاسگزارم که هرگز نوشتن آن یادداشت‌ها را متوقف نکردم.
من همیشه به هر کسی که در حال گذراندن دوران طلاق است می‌گویم: هر کاری لازم است انجام دهید تا ارتباطتان با فرزندتان حفظ شود و هرگز تسلیم نشوید!
گام سوم: ایجاد عادت‌هایی برای سازگاری با تغییر
بر تداوم و ثبات تأکید کنید
فروپاشی یک خانواده می‌تواند تغییرات زیادی به همراه داشته باشد؛ از جمله تغییر محل زندگی، مدرسه یا محله.
بنابراین نکته اصلی این است که به فرزندانتان کمک کنید بفهمند اگرچه همه اعضای خانواده دیگر در یک خانه زندگی نمی‌کنند، اما بیشتر امور روزمره همچنان می‌توانند مثل گذشته ادامه داشته باشند.
برنامه منظم غذا خوردن، انجام تکالیف و خواب را حفظ کنید.
به فرزندتان کمک کنید دوستی‌هایش را حفظ کند و همچنان در فعالیت‌های مورد علاقه‌اش شرکت کند.
سنت‌های ویژه خانوادگی را نیز حفظ کنید؛ مثلاً شام یکشنبه‌ها با مادربزرگ، رفتن برای خوردن ماست یخی در چهارشنبه‌ها یا آویزان کردن پرچم تولد.
به فرزندتان اطمینان دهید که این آشفتگی موقتی است، مشکلات را تا حد امکان حل خواهید کرد و
زندگی روزمره ادامه پیدا خواهد کرد.
به آنها حق انتخاب بدهید
طلاق یا جدایی باعث می‌شود کودکان احساس کنند هیچ کنترلی بر زندگی خود ندارند؛ بنابراین به آنها کمک کنید تا حدی احساس کنترل و اختیار داشته باشند.
به چیزهایی که از نظر آنها مهم است گوش دهید و چند انتخاب در اختیارشان بگذارید؛ البته انتخاب‌هایی که از نظر شما قابل قبول باشند.
اما اجازه ندهید این انتخاب‌ها نظم زندگی یا سلامت و رفاه کودک را مختل کنند.
برای مثال، می‌توانید درباره انتخاب غذا یا لباس، روزهای ملاقات با والد دیگر، رنگ روتختی یا اینکه سگ در کجا بخوابد، به کودک حق انتخاب بدهید.
ارتباط خود را حفظ کنید
در روزهایی که کودک نزد شما نیست، می‌توانید از روش‌های زیر برای حفظ ارتباط استفاده کنید:
- برای کودک کوچک‌تر چیزی به او بدهید که بتواند در جیبش نگه دارد تا هر بار که آن را لمس می‌کند، یادش بیاید که شما به او فکر می‌کنید.
- صدای خودتان را هنگام خواندن داستان مورد علاقه کودک ضبط کنید تا بتواند هر شب به آن گوش دهد.
- داخل کوله‌پشتی کودک هشت‌ساله‌تان یادداشت‌هایی بگذارید و برای تمرین یا مدرسه برایش آرزوی موفقیت کنید. یادداشت‌ها را داخل پاکت‌های جداگانه بگذارید و روی هر کدام تاریخی را بنویسید که کودک باید آن یادداشت را باز کند.
- برای کودک پیش‌نوجوان خود روی تلفن همراهش پیام بگذارید یا یاد بگیرید پیامک بفرستید تا بتوانید در تمام طول شبانه‌روز با پیام متنی با او در ارتباط باشید.
- یک دوربین فیلم‌برداری در اختیار فرزندانتان قرار دهید و نحوه استفاده از آن را به آنها یاد بدهید تا بتوانند از برنامه‌ها یا تمرین‌های مدرسه‌شان فیلم بگیرند و برای شما بفرستند.
- به آنها نشان دهید چگونه آثار هنری خود را اسکن کنند و از طریق ایمیل برای شما بفرستند.
- از آنها بخواهید تکالیف دشوار یا نگران‌کننده‌شان را برای شما فکس کنند یا روی کامپیوترهایتان وب‌کم نصب کنید تا بتوانید به‌صورت تصویری و رو‌در‌رو با آنها صحبت کنید.
- مطمئن شوید هر دو خانه‌ای که کودک در آنها زندگی می‌کند، تمام امکانات لازم برای راحتی او و ادامه بدون وقفه فعالیت‌های اجتماعی، تحصیلی، ورزشی یا موسیقی مورد علاقه‌اش را داشته باشند.
خاطرات مثبت جدید خانوادگی بسازید
سعی کنید زمانی را برای تفریح منظم خانوادگی در نظر بگیرید؛ کارهای ساده و کم‌هزینه‌ای را به‌صورت گروهی انجام دهید که همه بتوانید منتظر رسیدن زمان انجام آنها باشید.
این کار به فرزندانتان کمک می‌کند خود را با شرایط جدید زندگی وفق دهند، تنش‌ها را کاهش دهند و خاطرات مثبت جدیدی ایجاد کنند.
خانواده می‌تواند برای هر برنامه آینده پیشنهادهایی ارائه دهد و درباره آنها رأی‌گیری کند؛ مثلاً رفتن به موزه یا سینما.
یا می‌توانید به‌صورت نوبتی انتخاب کنید و هر بار یکی از اعضای خانواده برنامه را انتخاب کند.
یک کودک کوچک‌تر ممکن است دوست داشته باشد با شما شیرینی بپزد یا بازی «مار و پله» انجام دهد؛ یک کودک بزرگ‌تر ممکن است دوچرخه‌سواری یا تماشای
یک فیلم را انتخاب کند.
یک پژوهش طولی نشان داد کودکانی که از خانواده‌های طلاق‌گرفته می‌آیند، به‌ندرت درباره لحظات شاد دوران کودکی خود صحبت می‌کنند؛ در عوض، بیشتر از احساس غم، تنهایی یا نگرانی و درگیری ذهنی درباره رفت‌وآمد میان دو خانه در تعطیلات صحبت می‌کنند.
بنابراین برای ساختن خاطرات شاد خانوادگی زمان اختصاص دهید!
به آنها کمک کنید احساساتشان را با آرامش مدیریت کنند
اکثریت کودکان، طلاق را «ویرانگرترین اتفاق دوران کودکی خود، اگر نگوییم زندگی‌شان» می‌دانند و می‌گویند طلاق طیفی از احساسات دردناک مانند غم، سردرگمی، خشم، احساس گناه و شرم را ایجاد می‌کند.
این احساسات شدید و خام می‌توانند به‌راحتی گفت‌وگوها را به مشاجره و فریاد تبدیل کنند و روابط خانوادگی را از بین ببرند.
بنابراین به فرزندانتان کمک کنید راه‌های سالمی برای ابراز و تخلیه احساسات منفی پیدا کنند.
با این کار شروع کنید که بپذیرید کودک شما به‌طور طبیعی ناراحت است و مهم است که بتواند به شما بگوید احساس ناامیدی، خشم، غم یا دلخوری دارد.
به حرف‌های او گوش دهید و قضاوتش نکنید.
اما در عین حال، مرزهای روشنی برای گفت‌وگو تعیین کنید: کودکان می‌توانند احساسات و نگرانی‌های خود را بیان کنند، اما نباید اعضای خانواده را مورد توهین یا انتقاد قرار دهند.
برای توقف موقت یک علامت دستی مشخص کنید تا وقتی گفت‌وگو بیش از حد متشنج شد، هر فرد بتواند از آن استفاده کند. این علامت به همه اجازه
می‌دهد موقتاً از گفت‌وگو فاصله بگیرند و پس از آرام شدن دوباره برگردند.
و مهم‌تر از همه، شما باید آرام بمانید تا بتوانید به فرزندانتان نیز کمک کنید آرام بمانند.
اگر شرایط بیش از حد متشنج شد، از مشاوری که در زمینه مهارت‌های ارتباطی آموزش دیده است کمک بگیرید تا به شما و فرزندانتان در برقراری ارتباط بهتر کمک کند.
از کتاب‌های کودکان استفاده کنید
گاهی کودکان وقتی داستانی درباره فردی می‌شنوند که شرایطی مشابه آنها را تجربه کرده است، راحت‌تر درباره احساسات و نگرانی‌های خود صحبت می‌کنند.
کتاب‌های زیر درباره طلاق، برای کودکان در مراحل و سنین مختلف پیشنهاد شده‌اند:
پیش‌دبستانی:
- Dinosaurs Divorce: A Guide for Changing Families، نوشته لورن کراسنی براون و مارک براون
- Two Homes، نوشته کلر ماسورل
- It’s Not Your Fault, KoKo Bear: A Read-Together Book for Parents and Young Children During Divorce، نوشته ویکی لانسکی
سن مدرسه:
- Kids’ Divorce Workbook: A Practical Guide That Helps Kids Understand Divorce Happens to the Nicest Kids، نوشته مایکل اس. پروکوپ
- How Do I Feel About: My Parents’ Divorce، نوشته جولیا کول
- I Don’t Want to Talk About It، نوشته جینی فرانز رنسام
- The Divorce Help Book for Kids، نوشته سینتیا مک‌گرگور
- What Can I Do? A Book for Children، نوشته دانیل لوری
- Where Am I Sleeping Tonight? A Story of Divorce، نوشته کارول گوردون اکستر
پیش‌نوجوانی:
- Divorce Is Not the End of the World: Zoe and Evan’s Coping Guide for Kids، نوشته زویی استرن، ایوان استرن و الن سو استرن
- Pre-Teen Pressures: Divorce، نوشته دبرا گلدنتایر
- What in the World Do You Do When Your Parents Divorce? A Survival Guide for Kids، نوشته کنت وینچستر و روبرتا بایر
ارتباط را باز نگه دارید
راهی پیدا کنید که گفت‌وگو با فرزندانتان ادامه داشته باشد، حتی اگر آنها سرکش شده باشند، شما را مقصر بدانند یا نخواهند با شما صحبت کنند.
یک مادر گفته بود که او و دخترش تا زمانی که رابطه‌شان دوباره برقرار شد، با یکدیگر از طریق یک دفتر خاطرات ارتباط برقرار می‌کردند.
مادر دیگری یاد گرفت پیامک بفرستد تا بتواند پیام‌های کوتاهی روی تلفن همراه پسرش بگذارد.
یک پدر نیز برای پسرش یادداشت‌هایی در کوله‌پشتی او می‌گذاشت.
اگر شرایط بیش از حد دشوار شد، از یک مشاور خانواده یا میانجی کمک بگیرید.
برنامه Sandcastles که توسط مشاور ازدواج، ام. گری نیومن، طراحی شده است، یک جلسه گروهی یک‌باره برای کودکان شش تا هفده ساله است که به آنها کمک می‌کند احساسات خود را درباره طلاق والدینشان بیان کنند.
والدین در نیم ساعت پایانی این جلسه حضور دارند.
در منطقه محل زندگی خود به دنبال مشاورانی باشید که در برنامه Sandcastles آموزش دیده‌اند.
بر ثبات تأکید کنید
یک پژوهش بلندمدت که صدها کودک را بررسی کرده بود، نشان داد اگرچه داشتن یک وضعیت خانوادگی باثبات پس از طلاق نمی‌تواند تمام آثار منفی طلاق را از بین ببرد، اما ثبات مهم‌ترین عامل برای کمک به کودکان در سازگار شدن با شرایط جدید است.
صرف‌نظر از اتفاقاتی که پیش از طلاق یا جدایی رخ داده‌اند، مطمئن شوید محیط فعلی خانه شما جایی سرشار از گرمی، نظم و ثبات باشد.
هرچقدر هم که بخواهید شرایط را برای فرزندانتان آسان‌تر کنید، آنها را به خاطر رفتارهای نامناسبشان از مسئولیت و پیامدهای رفتارشان معاف نکنید.
همچنین خریدن وسایل و هدایا برای آنها به‌منظور کاهش احساس گناه خودتان یا «بهتر کردن حالشان»، در نهایت نتیجه معکوس خواهد داشت.
بهتر است به جای خریدن چیزها، توجه و محبت خود را به آنها بدهید.
همان شیوه انضباطی قبلی را ادامه دهید و همان قوانین را اجرا کنید.
اگر امکان دارد، با همسر سابقتان نیز درباره قوانین و شیوه تربیتی هماهنگ باشید.
انجمن روان‌شناسی آمریکا ده‌ها پژوهش را بررسی کرده و دریافت که عوامل مهمی که به سازگاری سالم‌تر کودک پس از طلاق کمک می‌کنند، شامل والدگری مناسب، انضباط مقتدرانه، حمایت عاطفی، نظارت بر فعالیت‌های کودکان و داشتن انتظارات متناسب با سن آنها است.
ملاقات‌ها و جابه‌جایی بین دو خانه را آسان کنید
هرچه ملاقات‌ها و رفت‌وآمد بین دو خانه را برای کودک آسان‌تر کنید، سازگاری او نیز راحت‌تر خواهد بود.
مطمئن شوید هر دو والد تمام اطلاعات تماس ضروری را در اختیار دارند؛ از جمله اطلاعات معلمان، متخصص اطفال، مربیان ورزشی و مربیان پیشاهنگی، همچنین برنامه تکالیف و تمرین‌ها، برنامه مدرسه و وقت‌های مراجعه به پزشک.
برای اینکه کودک مجبور نباشد هر بار وسایل زیادی جمع کند، مقداری از اسباب‌بازی‌ها، لوازم بهداشتی و لباس‌های مورد نیاز او را در هر دو خانه نگه دارید.
یک مکان و زمان مشخص برای جابه‌جایی کودک تعیین کنید؛ یعنی مشخص باشد کودک هر بار کجا و چه زمانی باید منتظر والد دیگر باشد.
برای کودک یک تلفن همراه تهیه کنید تا بتواند به‌راحتی با والد دیگر ارتباط برقرار کند.
هدف شما باید این باشد که تغییر و جابه‌جایی میان دو خانه را تا حد امکان بدون دردسر و مشکل کنید.
خبرهای جدید
کودکانی که حضانت مشترک دارند ــ چه حضانت فیزیکی و چه حقوقی ــ بهترین سازگاری را نشان می‌دهند
انجمن روان‌شناسی آمریکا
رابرت باوزرمن، روان‌شناسی از وزارت بهداشت و بهداشت عمومی ایالت مریلند، ۳۳ پژوهش را که در مجموع تقریباً ۳۰۰۰ خانواده را شامل می‌شدند، بررسی کرد.
او دریافت کودکانی که در شرایط حضانت مشترک زندگی می‌کنند، از نظر سازگاری روانی تقریباً به همان خوبی کودکانی هستند که در خانواده‌های سالم و دست‌نخورده رشد کرده‌اند.
باوزرمن تأکید کرد که برای برخورداری از سازگاری بهتر، لزوماً لازم نیست کودک حتماً در حضانت فیزیکی مشترک باشد.
حتی اگر حضانت قانونی میان والدین مشترک باشد اما کودک محل اقامت اصلی خود را با یکی از والدین داشته باشد، باز هم می‌توان نتایج خوبی مشاهده کرد.
آنچه واقعاً اهمیت دارد، میزان زمانی است که کودک با هر دو والد سپری می‌کند.
به نظر می‌رسد کودکان زمانی وضعیت بهتری دارند که توافق حضانت مشترکی وجود داشته باشد و کودک همچنان ارتباط نزدیک و مستمری با هر دو والد داشته باشد.
بنابراین راه‌هایی پیدا کنید که فرزندتان بتواند ارتباط خود را با هر دوی شما حفظ کند.
چه انتظاری داشته باشیم؟ بر اساس مراحل رشد و سن
کودک پیش‌دبستانی
کودکان پیش‌دبستانی معمولاً در بیان نگرانی‌های خود مشکل دارند و درک مفهوم طلاق برایشان دشوار است؛ بنابراین ممکن است دچار سردرگمی و اضطراب شوند.
از آنجا که در این سن تشخیص خیال و واقعیت برایشان دشوار است، ممکن است خیال‌پردازی‌های شدیدی درباره دوباره کنار هم قرار گرفتن والدین داشته باشند.
گاهی خودشان را مسئول جدایی می‌دانند و ممکن است تصور کنند اگر واقعاً کودک خوبی باشند یا «بدرفتاری نکنند»، پدر و مادرشان دوباره با یکدیگر زندگی خواهند کرد.
مراقب کابوس‌ها و همچنین رفتارهای پسرفت‌گونه باشید؛ مانند مکیدن انگشت، خواستن پتو یا اسباب‌بازی‌های قدیمی، حرف زدن مانند بچه‌های کوچک‌تر، چسبیدن بیش از حد به والدین یا شب‌ادراری.
کودکان این سن ممکن است همچنین نافرمان، عصبانی یا سرکش شوند.
سن مدرسه
در این سن، کودکان درک بهتری از مفهوم فقدان دارند و می‌دانند که ازدواج والدینشان به پایان رسیده است؛ بنابراین ممکن است احساس سوگ یا حتی افسردگی کنند.
آنها به اندازه کافی بالغ هستند که متوجه شوند درد می‌کشند، اما هنوز آن‌قدر بالغ نیستند که بدانند چگونه با این درد کنار بیایند؛ بنابراین به راهکار نیاز دارند.
مهم‌ترین نگرانی آنها این است که زندگی خودشان، هم در زمان حال و هم در آینده، چگونه تحت تأثیر این اتفاق قرار خواهد گرفت.
واکنش‌های رایج شامل غم، خجالت، شرم، رنجش، پسرفت رفتاری و خشم است.
کودکان سن مدرسه ممکن است همچنین رفتارهای مشکل‌ساز از خود نشان دهند، دچار پسرفت، وابستگی یا احساس ناامنی شوند یا توجه زیادی طلب کنند.
ممکن است احساس کنند والدی که خانه را ترک کرده آنها را طرد کرده است یا حتی احساس کنند آن والد «از آنها طلاق گرفته است».
پیش‌نوجوانی
کودکان پیش‌نوجوان ممکن است طرف «والد خوب» را در برابر «والد بدی که باعث طلاق شده» بگیرند.
ممکن است یکی از والدین را مقصر بدانند یا احساس کنند تحت فشار هستند که یکی از والدین را به جای دیگری «انتخاب» کنند.
آنها ممکن است درباره اینکه چگونه باید رابطه خود را با والدی که او را عامل طلاق می‌دانند حفظ کنند، دچار سردرگمی و مشکل شوند.
مراقب کناره‌گیری از دوستان قدیمی و فعالیت‌های همیشگی و همچنین رفتارهای پرخطر باشید.
پیش‌نوجوانان اغلب احساساتی مانند اضطراب، خشم، ترس، تنهایی، افسردگی و احساس گناه را تجربه می‌کنند و ممکن است احساس کنند والدی که از خانه رفته، آنها را رها کرده است.
اجازه ندهید کودک بزرگ‌تر احساس کند که باید مسئولیت‌های بیشتری در حد یک بزرگسال در خانه بر عهده بگیرد یا درباره مسائلی مانند امنیت مالی خانواده و مراقبت از خواهر و برادرهای کوچک‌تر نگران باشد.
توصیه‌های مفیدتر
- Between Two Worlds: The Inner Lives of Children of Divorce، نوشته الیزابت مارکوارت
- Ex-Etiquette for Parents: Good Behavior After a Divorce or Separation، نوشته جن بلکستون-فورد
- Helping Your Kids Cope with Divorce the Sandcastles Way، نوشته ام. گری نیومن
- Making Divorce Easier on Your Child: 50 Effective Ways to Help Children Adjust، نوشته نیکلاس لانگ و رکس فورهند
- Surviving the Breakup: How Children and Parents Cope with Divorce، نوشته جودیت اس. والراشتاین
- What About the Kids? Raising Your Children Before, During and After Divorce، نوشته جودیت اس. والراشتاین
- Why Did You Have to Get a Divorce and When Can I Get a Hamster?، نوشته آنتونی ولف.
- Adopted Child نوشته بث اومالی مراجعه کنید یا به وبسایت معرفیشده در متن اصلی مراجعه کنید.
